Эканамічная сітуацыя ў Манголіі
Асноўныя тэндэнцыі эканамічнага развіцця і фінансавага становішча Манголіі
Па дадзеных мангольскай статыстыкі, у 2020 годзе зніжэнне ВУП склала 5,3% пад уздзеяннем пандэміі коронавіруса на эканоміку краіны.
«Антывірусныя» абмежаванні, падзенне сусветных коштаў на сыравіну, сітуацыя ў Кітаі — галоўным спажыўцу вугалю і медзі Манголіі — значна адбіліся на эканоміцы краіны. У першым квартале ў сувязі з прыпыненнем на паўтара месяца паставак вугалю ў КНР і падзеннем сусветных коштаў на медзь ВУП Манголіі скараціўся (у параўнанні з аналагічным перыядам 2019 г.) на 10,7%, экспарт — на 41,5%. Каля 70% кампаній апынуліся ў цяжкай сітуацыі, асабліва ў сферах турызму, грамадскага харчавання, адукацыі, транспарту. Прайшлі скарачэння колькасці работнікаў.
У сакавіку прыняты меры падтрымкі эканомікі, у тым ліку кампенсацыі работнікам, якія вымушана не атрымлiваюць зарплату, да канца года ўведзены «канікулы» на ўнёскі сацстрахавання, падатак на прыбытак (па катэгорыях плацельшчыкаў), падаходны падатак, выраслі на 30% дзіцячыя і сацыяльныя дапамогі. Зніжаны цэны на паліва. Адменены ўвазныя пошліны і падатак на дададзены кошт на рыс, алей, корм, пшаніцу і медыцынскія тавары.
З сярэдзіны года становішча палепшылася. Падоўжаны шэраг выплат па знешнему абавязку, атрымана донарскае фінансаванне, выраслі цэны на медзь і вугаль, павялічаны закупкі золата і экспарт вугалю. У першым паўгоддзі зніжэнне ВУП склала 9,7%, экспарту — 28,2%. КНР абмежаваў ўвоз вугалю з Аўстраліі і павялічыў яго закупкі з Манголіі. У трэцім квартале падзенне ВУП — 7,3%, экспарту — 13,4%.
Сітуацыю пагоршыў каранцін у лістападзе-снежні. Каля 54% кампаній і 70% прадпрымальнікаў засталіся без даходаў, у сталіцы страцілі заробак да 180 тыс. жыхароў. Пропуск грузаў у КНР знізіўся. Прыняты дадатковы пакет мер па супрацьдзеянні вірусу і наступствах карантыну, у тым ліку да 01.07.2021 выдаецца павышаныя дзіцячыя дапамога, адменена пеня па сацыяльных узносах, падаткаў, пошлін, уведзены льготы за зніжэнне платы па арэндзе для крамаў, вытворчасцяў, школ і дзіцячых садоў. Не спаганяецца плата за электрычнасць, ацяпленне, ваду, вываз смецця з юрыдычных (акрамя шэрагу катэгорый) і фізічных (кватэры да 100 кв.м) асоб.
Агульны аб'ём мер дзяржпадтрымкі з сакавіка — 2,9 млрд. даляраў (22% ад ВУП). На працягу года ўліковая стаўка паменшана з 11 да 6%, абавязковыя рэзервы ў нацвалюце — з 10,5 да 6%, іпатэка — з 8 да 6%, адтэрмінаваны выплаты па крэдытах і іпатэцы.
У 2020 годзе працягнулася вылучэнне Манголіі крэдытных сродкаў і фінансавай дапамогі з боку краін-партнёраў (КНР, Японія, Паўднёвая Карэя), Сусветнага банка і Азіяцкага банка развіцця.
У 2020 годзе знешні таваразварот Манголіі склаў 12,9 млрд. даляраў (зніжэнне на 6,4% ад ўзроўню 2019 года), экспарт — 7,6 млрд. даляраў (падзенне на 0,6%), імпарт — 5,3 млрд. даляраў (падзенне на 13,6%). Станоўчае сальда вырасла з 1,5 млрд. даляраў у 2019 г. да 2,3 млрд. даляраў у 2020 г.
Значнага падзення экспарту ўдалося пазбегнуць дзякуючы росту паставак золата на 1,4 млрд. даляраў. Золатавалютныя рэзервы выраслі на 880 млн. даляраў і склалі каля 4 млрд. даляраў.
Монголбанк: аб'ём знешніх даўгоў — 31,2 млрд. даляраў (больш за 200% ад ВУП), у тым ліку даўгі урада — 8,1 млрд. даляраў (55% ВУП), Монголбанка — 2,2 млрд. даляраў, камерцыйных банкаў — 8 млрд. даляраў.
Мэтанакіраваная праца дазволіла выключыць Манголіі з «чорнага спісу» краін, якія не супрацоўнічаюць з ЕС па падатковых пытаннях, і з «шэрага спісу» Групы фінансавых мер па барацьбе з адмываннем грошай (ФАТФ).
Агенцтва Moody's упершыню за некалькі гадоў панізіла доўгатэрміновы крэдытны рэйтынг краіны да негатыўнага. Fitch і S&P пакінулі яго без зменаў — «B», прагноз стабільны. Фінансавыя і рэйтынгавыя структуры ў прагнозах па Манголіі на 2021 г. адзначаюць негатыўнае наступствы пандэміі, нізкі эканамічны патэнцыял краіны, таксама залежнасць яе эканомікі ад знешняга фінансавання, ваганняў сусветных цэн на сыравіну і змены попыту на вугаль і медзь у КНР.
Такім чынам, выхад Манголіі з эканамічнага крызісу і далейшы рост яе эканомікі моцна залежыць ад нарошчвання аб'ёмаў экспарту вугалю ў Кітай (98% вугалю і 100% медзі пастаўляецца ў КНР, што складае 90% мангольскага экспарту). Паводле ацэнак Сусветнага Банка, ВУП Манголіі ў 2021 годзе вырасце на 4,3%, а ў 2022 годзе — на 5,4%.
